CÓ LÀM THÌ MỚI CÓ ĂN – LỜI NHẮC XƯA MÀ VẪN CÒN MỚI (KỂ NGHE CHƠI CHO VUI)

 CÓ LÀM THÌ MỚI CÓ ĂN – LỜI NHẮC XƯA MÀ VẪN CÒN MỚI (KỂ NGHE CHƠI CHO VUI)

( Đức Minh – Trần Thanh Hoài –“ Rừng Xưa Cưa Khép”)

Bạn thử ngẫm coi, xưa nay ông bà mình khéo thiệt!
Nói một câu ngắn gọn vậy thôi:

*“Có làm thì mới có ăn,
Đương không ai dễ đem phần đến dưng.”*

Mà bao đời nay, con cháu nghe riết vẫn chưa… “thấm” hết!

Ở đời, ai chẳng ham của ngon vật lạ, ai mà chẳng mơ sáng ngủ dậy tự nhiên có người dúi vô tay cục vàng, miếng đất. Nhưng khổ cái, ông bà mình từng dặn:

*“Chim tham ăn, chim sa vào lưới;
Cá ham mồi, mắc phải lưỡi câu.”*

Nghĩa là, thấy mồi ngon thì cũng phải… liếc mắt coi có dính sợi cước hay cái bẫy không!

Nhớ chuyện *Thằng Bờm* nữa kìa:
Có mỗi cái quạt mo thôi, phú ông dỗ ngọt nào là ba bò chín trâu, nào là bè gỗ lim, đồi mồi, đồi sim… Nghe qua đã thấy… “trúng mánh” rồi phải không?
Vậy mà Bờm cứ lắc đầu nguây nguẩy, đến khi phú ông chìa ra cục xôi nóng hổi thơm lừng, thì Bờm mới toe toét cười.

Nhiều người chép miệng: “Sao mà dại dữ! Quạt mo đổi ba bò chín trâu thì phát tài!”
Nhưng nghĩ kỹ: ba bò chín trâu về tay Bờm thì Bờm biết nuôi ra sao? Cho ăn cỏ gì, dắt đi đâu?
Rồi phú ông đòi lại, hay người ta đến hỏi giấy tờ, Bờm trả lời làm sao?
Thôi thì, cục xôi nhỏ mà chắc bụng, no được bữa – đó mới là món lợi thật sự, vừa miệng, vừa tay, vừa lòng!

Ông bà mình kể chuyện Bờm không phải để cười khờ, mà để dạy khôn:
– Cái gì phù hợp mới thật sự quý.
– Cái gì không phải do công sức mình làm ra, thì trước sau gì cũng… “trôi mất”.
– Và cái gì vượt quá tầm tay, coi chừng nó… đè luôn mình!

Ngày nay, ta không gặp phú ông nữa, mà gặp “tin nhắn trúng thưởng”, “đầu tư lãi gấp mười”, “việc nhẹ lương cao ngất”…
Nghe thì ngọt như chè, nhưng nhớ lời xưa:

“Mật ngọt chết ruồi.”

Nên khi có ai dúi vô tay mình một “món lợi to đùng” mà chẳng cần mình làm gì, thì tốt nhất cứ hít một hơi, bình tĩnh nghĩ coi:

– Nó có thật không?
– Mình có xứng đáng không?
– Và giá phải trả là gì?

Vì chỉ có thứ làm ra từ mồ hôi, công sức, trí óc của mình – mới ăn ngon, ngủ yên, cười thoải mái.
Đó mới là “cục xôi” thật sự: nhỏ thôi, nhưng chắc bụng, ngọt lòng!

Cuối cùng, cái đáng quý nhất vẫn là sự *sòng phẳng* và *thanh thản*:

“Có làm thì mới có ăn,
Dương không ai dễ đem phần đến dưng.”

Vậy đó bạn ơi, ông bà mình dặn kỹ lắm rồi – nghe riết cho… thấm, kẻo mai mốt ai đem “ba bò chín trâu” tới dụ, lại quên mất cục xôi mình đang cầm! 😄🌾

( Tỉnh lẻ đêm buồn, mùa hạ - 2025)