TỪ DƯ LUẬN XÔN XAO:VỤ ÔNG THÍCH CHÂN QUANG THẢ CÁ CHIM TRẮNG (họ Piranha)NGHĨ ĐẾN CHUYỆN PHÓNG SANH. ( Biên soạn: Trần Thanh Hiệp.)

1.Chuyện Thích Chân Quang phóng sinh.

Mấy hôm nay, trên mạng thông tin đại chúng – mạng XH rộ lên chuyện lùm xùm về việc Thượng Tọa Thích Chân Quang chủ trì lễ phóng sinh gần 10 tấn cá chim trắng , vào ngày 5 tháng 2 ( tức mùng 9 Tết), tại bến sông trước cửa đình làng  Bát Tràng, Hà Nội.

Có người hỏi, tại sao lại có chuyện lùm xùm như thế, chuyện phóng sinh trước giờ nhà chùa và phật tử cũng thường hay làm mà?

Vâng. Việc phóng sanh theo đúng ý nghĩa thì rất tốt; một việc làm đầy tính nhân bản, mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mang  nhiều ích lợi. Ngày nay, việc tàn phá môi trường như việc săn bắt chim muông, cầm thú trên rừng, cũng như các loài thủy tộc thật là trầm trọng vô tội vạ. Đứng trước nguy cơ các loài sinh vật có thể bị tiệt diệt,  thì việc phóng sanh thật đáng khuyến khích. Sở dĩ có chuyện lùm xùm trong việc phóng sinh  này, là do những người có mặt trong buổi lễ hôm đó đã thấy người ta đã đổ xuống sông một lượng lớn cá chim trắng (thuộc họ Piranha) - loài cá có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Loài cá này là loài ăn tạp và phàm ăn, có bộ răng bén như thép; được xem là kẻ sát thủ khát máu, và là nỗi kinh hoàng của người dân Nam Mỹ.

Chuyện thực hư chưa rõ ra sao. Nếu mà sự thật đúng như thế, thì cho dù là vô tình hay hữu ý, ông Thích Chân Quang đã gây ra một hiểm họa thật khôn lường. Bởi vì loài cá Piranha này được xem là loài cá ăn thịt rất hung dữ. Chúng tấn công ăn thịt các loài cá khác, và các loại động vật khác khi vô tình đến vùng nước có chúng sinh sống. Search trên Google với từ Piranha, chúng ta sẽ thấy rất nhiều tờ báo Tiếng Việt lẫn Tiếng Anh và các hình ảnh, Video Clip nói về sự nguy hiểm của loài cá này. Chúng có bộ răng cứng như thép, có thể cắn đứt lon coca- mà vết cắn sắc ngọt như kéo cắt; một dây kim loại đưa vào miệng, chúng cắn phựt phựt dây thép đứt ra từng đoạn như dùng kềm cắt. Một em bé gái Brazil bị rơi xuống nước vì bị lật thuyền, vài phút sau khi được vớt lên, thịt ở đôi chân em bị loài cá này rỉa gần hết chỉ còn trơ xương, và em bé gái đã chết. Một con vịt được thả xuống, hai phút sau chỉ còn vài cái lông. Thời gian gần đây loài cá này cũng xuất hiện ở Trung Quốc, khiến người dân cũng không ít hoang mang lo sợ.

 Với sự nguy hiểm của loài cá này, nếu có thật một lượng cá con giống gần 10 tấn mà được thả xuống sông Hồng thì sự nguy hiểm sẽ biết dường nào; đây một việc làm không thể chấp nhận được, một việc làm phản lại ý nghĩa của việc phóng sanh. Khi được thả xuống sông Hồng, loài cá này sẽ sinh sôi nảy nở, rồi tràn vào các kinh rạch và phát triển khắp nơi, thì lúc đó sẽ chẳng còn loài thủy tộc nước ngọt nào sống mà có thể sống được với chúng nữa. Những người dân sống trên dòng sông Hồng, hay những người dân thường lui tới sông Hồng để vui chơi, giải trí, tắm rửa, giặt giũ, đặc biệt là trẻ em bơi lội trên sông phải hết sức cẩn thận, kẻo tai họa thật khó lường. Cách đây khoảng 2 năm một người phụ nữ  giặt quần áo ở cầu ao có thả loài cá này, đã bị chúng cắn đứt ngón tay út.

Một loại cá ngoại lai nguy hiểm như thế, không hiểu bọn nào đã du nhập chúng vào Việt Nam với ý đồ gì?! Nước ta đâu có thiếu cá, mà phải du nhập đồ hung của dữ đó?!

Sau khi xảy ra chuyện lùm xùm như vậy, các cơ quan chức năng có vào làm việc, họ cho biết loài cá ông Chân Quang cho thả mà họ thấy trong ảnh chụp là loài cá chim trắng có tên Colossoma. Theo diễn đàn các hội khoa học kỹ thuật VN thì, “ Cá Chim Trắng  ăn tạp và phàm ăn. Chúng có bộ răng cửa rất cứng và sắc bén, nên nhiều người lầm đó là cá dữ, nhưng thực chất lại hiền lành và chậm chạp.” Song, theo tôi, nhận xét trên chưa có bằng chứng chứng minh thực tiễn. Để chứng minh hùng hồn về sự hiền lành của loài cá này, thì các ông trong diễn đàn các hội khoa học KT nói trên nên cho vợ con cùng các ông xuống tắm ở các ao hồ có nuôi loại cá chim trắng này; nếu không có chuyện gì xảy ra thì nhận định của các ông mới có tính thuyết phục.

Trong vụ việc này các thầy Chùa trả lời với báo chí cũng chẳng trùng khớp với nhau, khiến không tránh khỏi phát sinh nhiều nghi vấn.

Chẳng hạn hôm 9/2 BBC Tiếng Việt liên hệ với thượng tọa Thích Chân Quang thông qua 1 thị giả, nhưng người bắt máy xưng tên là Nguyễn Hải Quân, chánh văn phòng ban hướng dẫn phật tử TƯ GHPGVN khu vực phía Bắc. Ông này nói: “Là người phụ trách và chuẩn bị nguồn cá phóng sinh hôm 5/2. Tôi khẳng định là số cá hôm đó chỉ khoảng 7 tấn và không có cá chim trắng.”

“ Nhà chùa chỉ đặt mua cá giống nuôi trồng được cục thủy sản khuyến khích, gồm các loại cá mè trắng, cá trôi, cá chép, cá trê để phóng sinh.”

“ Còn cá chim trắng là do Phật tử tự nguyện mang theo cùng với ốc, lươn, trạch”

  Trả lời với báo chí, đại đức Thích Nghiêm Giám, đệ tử thầy Chân Quang nói: “Buổi lễ hôm 5/2 tổ chức, nhà chùa đặt mua theo đầu mối khoảng 7 tấn cá các loại để tiến hành phóng sanh. Trong đó khoảng 2 tấn cá mè, 2 tấn cá trôi, 1,5 tấn cá trê. Các loại cá phóng sinh đã được tham khảo, và phù hợp với môi trường ở đây, chứ không phải thả bừa, không tham vấn.”

Còn sư thầy Thích Đàm Thu trụ trì chùa Tương Mai – đơn vị đăng cai tổ chức lễ phóng sinh trả lời với báo chí lại phủ nhận chuyện có 8 xe tải chở cá đến phóng sanh. Cá phóng sanh là do người dân đem tới, mỗi người dân mang chỉ vài con tới làm lễ cúng rồi phóng sanh, chứ không có ai mang tới vài chục cân vài chục cân cá đến thả ra sông.

Như trên ta thấy có sự không thống nhất về sự thật về nguồn gốc và số lượng cá trong lễ phóng sinh hôm 5/2, thì làm sao tránh khỏi nghi vấn về số lượng cá chim trắng thật sự được thả ra? Làm sao ta có cơ sở để hoàn toàn tin rằng số cá ban tổ chức phóng sinh chỉ có cá trôi, cá mè, cá chép, cá trê mà không có cá chim trắng? Việc này thật đáng nghi ngờ!

---------------------------------------------------------------------------------------

2. Từ chuyện trên nghĩ về việc phóng sanh, ý nghĩa và lợi ích của nó.

-        Bây giờ ta hãy cùng tìm hiểu về phóng sanh:

            Khi thấy con người, hay các loài vật bị bắt nhốt, giam cầm, đang trong cơn nguy ngập, sắp sửa bị giết hại, trong ta liền sinh lòng trắc ẩn, phát khởi tình yêu thương, không đành lòng thấy người ấy hay các con vật  sẽ bị giết hại, ta tìm cách cứu giúp, giải thoát chúng khỏi sự nguy hiểm, đó là phóng sanh.

-        Ý nghĩa và lợi ích của việc phóng sanh.

• Phóng sanh là góp phần bảo vệ môi trường: Ngày nay môi trường tự nhiên bị tàn phá nghiêm trọng. Cây cối lẫn muông thú ở trên rừng bị đốn chặt và săn bắt một cách vô tội vạ; ao hồ, sông ngòi, biển cả bị ô nhiễm trầm trọng, cùng với việc đánh bắt các loài thủy hải sản một cách vô quy tắc, mang tính hủy diệt, như đánh bắt bằng xung điện, lưới quét, dã cào vv… Với thực trạng này, chẳng bao lâu các loài động vật trên cạn lẫn dưới nước sẽ bị tiệt diệt. Để góp phần khắc phục hậu quả, cần có các biện pháp ngăn chặn và nuôi trồng các loại động vật, thực vật có nguy cơ bị tiệt chủng và các loại thủy hải sản để kịp thời bổ sung vào là việc làm thật cần thiết. Do vậy, việc phóng sanh cũng cần được đề cao.
• Phóng sanh để trưởng dưỡng tâm từ bi, lòng trắc ẩn, tình yêu thương ( nuôi dưỡng thiện tâm)

Khi thấy chúng sinh bị mắc nạn, tự trong ta phát khởi tình yêu thương, lòng thương xót không nở đành tâm bỏ mặc chúng sinh phải chịu chết đau khổ, trong khi ta có khả năng cứu chúng. Cứu được chúng, ta thấy vui, lòng ta thấy thanh thản. Đó là thiện tâm trong ta đã phát khởi chiếm ưu thế hơn tâm ác rồi. Vì trong tâm mỗi con người chúng ta, đều tồn tại hai hạt giống thiện và ác. Khi hạt giống thiện được nuôi dưỡng phát triển lấn át hạt giống ác thì tâm thiện trong ta vượt trội hơn tâm ác. Con người với thiện tâm vượt trội tâm ác, đó là con người thiện lương, hiền lành, không làm việc tà ác, biết nghĩ về người khác, biết quý trọng sự sống sự sống muôn loài, không nhẫn tâm giết hại chúng sanh một cách vô cớ, hay để thỏa lòng hiếu sát (thích giết chóc);và người đó sẽ nhận được sự đáp lại là được thương mến, tôn trọng, ít kẻ thù, trong lòng an lạc, thảnh thơi. Nhờ vào những người có thiện tâm như thế, các loài vật sẽ bớt đi sự bị giết chóc vô cớ; và thế giới sẽ bớt đi nỗi đau khổ do chiến tranh nếu có nhiều người giàu thiện tâm.

Trái lại, với người mà ác tâm vượt trội thiện tâm thì khó mà gặp được sự an vui thực sự trong nội tâm cũng như ngoài cuộc đời. Những người ấy tâm hồn không an lạc vì bị lòng tham, lòng sân hận, sự si mê chi phối. Tùy theo mức độ ác tâm vượt trội thiện tâm nhiều hay ít, mà họ có thể bất chấp tất cả để thỏa mãn lòng tham, lòng muốn hưởng thụ của bản thân. Thói ích kỷ làm cho họ không quan tâm đến người chung quanh (thiếu lòng vị tha); và họ sẽ có nhiều kẻ thù hơn thì làm sao họ cảm thấy an lạc được.

Như vậy để trưởng dưỡng thiện tâm trong mỗi chúng ta, phóng sinh là một biện pháp thù thắng cần thường xuyên thực hiện.

Có quan niệm cho rằng, vật dưỡng nhơn, hay Trời sanh loài vật cho con người ăn, thì cứ việc mà giết để ăn, chứ phóng sanh mà làm gì! Xin thưa, cái quan niệm “ Vật dưỡng nhơn” xem ra chưa đúng. Xét cho cùng thì đây là cái lý của kẻ mạnh, kẻ thắng thế dùng để đối xử với kẻ sức yếu thế cô; một quan niệm thiếu tính công bằng trong đối xử. Bởi lẽ có con vật nào sẵn sàng được chết để nuôi dưỡng chúng ta đâu?  Chẳng qua chúng vì thất thế, vì ngu muội hơn chúng ta nên bị chúng ta bắt và ăn thịt thôi. Xin dẫn chứng: khi ta rơi xuống nước thất thế,  bọn cá chúng có tha chúng ta không; hay lúc đó lũ cá chúng sẽ nói là nhơn dưỡng cá?! Còn quan niệm: Trời sinh loài vật để loài người ăn thịt. Quan niệm này chắc chắn do con người đặt ra mà thôi. Vì mọi người từ xưa tới nay chưa hề nghe thấy ông Trời nào hiện ra giữa hư không nói ra điều này. Có người bảo là ý đó được thể hiện trong một số kinh sách. Đành là vậy, nhưng có gì chắc chắn rằng đó là những lời hay ý của Trời, mà không phải là ý của con người thêm vào?! Thực ra, dựa trên sự công bằng mà nói thì chẳng qua trên đời này: “sự sống, sống bằng sự chết” mà thôi! Nói ra như vậy để cho dễ hiểu thôi, chứ người ta ăn thịt động vật với quan niệm nào, đó là quyền của mọi người. Còn việc phóng sanh, thiết nghĩ, ai ai cũng đều nên làm. Vì như đã nói phóng sanh là góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, lại nữa cũng là góp phần bảo vệ loài động vật không bị họa tiệt diệt để còn có cái mà ta ăn thịt nữa chứ. Nếu chỉ biết ăn mà không biết bảo vệ thì còn gì mà ăn. Rồi phóng sinh cũng là cách để ta trưởng dưỡng thiện tâm. Có ai mà không muốn mình là người thiện lương, giàu tình thương yêu và được yêu thương?! Con người có thiện tâm, cho dù họ có ăn thịt loài vật dưới quan niệm nào đi nữa, họ cũng không nỡ nhẫn tâm giết loài vật một cách vô cớ, hay giết đễ thỏa mãn lòng ham muốn giết và chắc chắn họ sẽ không thể nào nhẫn tâm dám đứng nhìn những hành động tàn nhẫn của những người thích lấy sự đau đớn và sự chết dần trong nỗi đau đớn cùng cực của loài vật yếu thế làm trò vui. Và chắc chắn rằng họ sẽ không thể hiểu tại sao lại mà có những con người lại quá nhẫn tâm đến nỗi mà có thể cầm được cái muỗng đưa vào sọ những con khỉ còn sống mà múc lên từng muỗng óc khỉ đưa vào miệng một cách khoái trá - một hành động của tận cùng của sự tàn ác!

Nói tóm lại, xét theo 2 lý do trên, “phóng sinh” là một việc làm rất đáng khích lệ và cổ vũ. Vì thói quen phóng sanh sẽ giúp chúng ta phát triển tình yêu thương không chỉ dừng lại ở con người mà còn đến các loài vật nữa. Phóng sinh sẽ nuôi dưỡng thiện tâm trong chúng ta, giúp chúng ta tránh làm nhiều việc ác không cần thiết; nhờ đó chúng ta có thể góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, cũng nhờ đó mà loài vật sẽ không bị giết hại vô cớ, hay vì lý do đâu đâu (như giết tê giác lấy sừng uống phòng bệnh ung thư, uống để thể hiện đẳng cấp – một việc làm tào lao hết chỗ nói!)

Tuy nhiên hiện nay có một số đông vì chưa thật sự hiểu đúng về ý nghĩa của việc phóng sinh nên đã phạm phải những sai lầm - vô tình làm giảm hay mất đi ý nghĩa của việc phóng sanh, thậm chí còn tác dụng ngược trở lại, làm trò cười cho thiên hạ.

Chẳng hạn, có người vì muốn cầu cho mình sống lâu, sống khỏe hay cầu cho người thân của mình khỏe mạnh, thậm chí cầu để được mua may bán đắt, họ thuê người đặt bẩy, giăng lưới bắt chim, bắt cá về, rồi đem lên chùa làm lễ phóng sanh với ý là phải phóng sanh để cho Phật thấy mà Phật phù hộ. Phải thẳng thắn mà nói rằng, đây là việc làm  vô nghĩa, lừa dối, và phản tác dụng.

Tại sao nói là việc làm vô nghĩa? Là vì nhận thức chưa đúng về việc phóng sanh. Khi thấy chúng sanh mắc nạn, trong ta phát khởi tình thương, lòng trắc ẩn muốn cứu giúp để chúng sinh được giải thoát mà không phải bị chết; hành động cứu giúp chúng sinh thoát nguy hiểm, thoát chết này mới là phóng sanh đúng ý nghĩa. Còn tự nhiên, chim đang bay trên trời, cá đang tự do bơi lội dưới nước, lại nhẫn tâm đi bẩy rập chúng về, rồi mang đi thả, thì làm sao có thể gọi là phóng sanh cho được, mà gọi là một việc làm vô nghĩa mới đúng.

Còn tại sao nói là lừa dối? Là vì muốn qua mặt Phật,Trời, Thần Thánh, muốn Phật, Trời, Thần, Thánh nghĩ ta có từ tâm yêu thương chúng sanh mà phù hộ, ban phước cho ta; nhưng thật ra ta chẳng có chút tình yêu thương nào cả. Đây chính là một tội lừà dối.

Còn tại sao nói có tác dụng ngược: Lũ chim cá bị bẩy – rập làm sao tránh khỏi bị thương gãy chân, sứt cánh, tróc vẩy trầy vi; còn lại bị nhốt vào lòng, vào chậu chật chội, con yếu thật khó mà sống được; đã thế mà không thả ra liền, còn chờ Thầy chùa tụng kinh gõ mõ kéo dài thêm thời gian vô ích nữa, hậu quả là số lượng con chết lại còn nhiều thêm. Có những chùa sau khi làm lễ phóng sinh, xác chim chết nằm la liệt ngoài sau chùa. Như vậy là sát sanh, chứ phóng sanh cái nỗi gì!

Nói tóm lại nói trên là việc làm vì hiểu chưa đúng ý nghĩa của sự phóng sinh; vô tình làm ta mắc phải các sai phạm như phạm tội giết hại vô cớ làm mất phước; bị mất tiền vô ích; lại còn phạm vào tội xúi dục kẻ khác làm việc ácV.V… Như vậy là ta muốn cầu tội chứ đâu phải cầu phước!

 Bây giờ, trở lại việc phóng sanh của ông Chân Quang, nếu ông Chân Quang đã thả cá chim trắng như dư luận đã phản ảnh, thì sự lợi ích của việc phóng sanh này đâu chẳng thấy, chỉ thấy trước mắt là ông Chân Quang đã gây ra một sự thiệt hại khôn lường. Như vậy việc phóng sanh này của ông Quang có tác dụng ngược, vì đây là việc làm thiếu trí tuệ. Phàm, trước khi làm việc gì phải xem xét thật kỹ càng, xem việc ấy có lợi, hay có thiệt hại gì cho chúng sanh không. Nếu việc ấy có lợi cho ta và cho cả chúng sanh thì nên làm; nếu chỉ mang lại ích lợi cho ta mà chúng sanh không bị thiệt hại gì thì cũng có thể làm; còn đem lại thiệt hại cho chúng sanh thì không được làm. Đó là tinh thần đạo Phật. Lẽ nào ông Quang không biết đễ dẫn đến thiếu suy xét trước khi hành động? Còn nếu lỡ có làm sai thì phải thành tâm nhận lỗi và hối lỗi – trong Phật giáo gọi là Sám hối đó - chứ đỗ thừa cho Phật tử làm gì?!